Śladami Herberta w Warszawie

"Opuszczając jakieś miejsce zostawiamy tam cześć siebie. Zostajemy tam, mimo, ze je opuściliśmy. I istnieją w nas rzeczy, które możemy odnaleźć ponownie tylko wtedy, gdy tam wrócimy. Podróżujemy wgłąb siebie jadąc do miejsca, w którym pozostawiliśmy kawałek własnego życia i nie ma znaczenia, ze jest on niewielki. Ale podróżując wgłąb siebie musimy zmierzyć się z własną samotnością i czyż nie jest tak, ze wszystko co robimy, robimy ze strachu przed samotnością, czy nie dlatego wyrzekamy się wszystkich tych rzeczy których będziemy żałować pod koniec życia?"

'Nocny pociąg do Lizbony' P. Mercer

Pomyślałam jeszcze mając w pamięci ten fragment, że o ile w miejscach zostawiamy siebie, tak w słowach napisanych nawet lata temu znajdujemy siebie, swoje emocje w czyichś przeżyciach, spisanych lub nagranych, i dlatego często wracam do książek, płyt, filmów, bo w nich odnajduję tę właśnie czasem zagubioną, czasem zamkniętą część siebie. Tak mam 'od zawsze' z prozą Herberta, poezja jest bardziej uniwersalna, i pojemna, wedle interpretacji i momentu w życiu zawsze zaoferuje choćby małą osobistą cząstkę, zgodnie z zasadą 'każdemu wg potrzeb'. Z esejami Herberta jest inaczej, bo uwagi o sztuce, spojrzeniu na świat były i nadal są bliskie od kiedy przeczytałam pierwszy raz 'Barbarzyńcę w ogrodzie' i zaraz potem 'Martwą naturę z wędzidłem' w klasie maturalnej. Pamiętam, że zasiadłam w wielkim fotelu, który niegdyś uwięził na dłużej przybyłego po kolędzie tęgiego księdza :)  za oknem była jakaś solidna zima, a ja przy małej lampce czytałam, pochłaniając treści tak działające na mnie. W miarę upływu lat pojawiały sie coraz to nowe tomy jego korespondencji i kolejne eseje wiodące przez Grecję, Francję, Włochy, Holandię, Niemcy znaną mi już ścieżką do mojego wnętrza trochę poprzez czyjeś. Uczuć tego rodzaju niesposób opisać czy przyrównać, bo jak napisać o odnalezieniu siebie 'w książce'? Taki serdeczny uścisk dłoni, porozumienie i łączność. 

Jest takie miejsce na Mokotowie pomiędzy ul. Belwederską i Puławską z jednej, pomiędzy Dolną i Spacerową z drugiej - Park Morskie Oko, park rzadkich, smukłych drzew, delikatny, pustawy i przestrzenny, inny niż pozostałe. Park, przy którym pod adresem Promenada 21/4 mieszkał, z przerwami, w latach 1972-1998 Zbigniew Herbert. 

Dziś znalazł się na trasie zupełnie przypadkowo będąc odpowiedzią na moje 'który autobus przyjedzie pierwszy, do tego wsiadam'. Lubię zdać się na dobry los, gdy bardzo bym chciała a wiem, że nie wszystko się uda, bo czas nagli, a w głowie piętrzą się pomysły tras miejsc do odwiedzenia. Jak mawiał Tuwim 'plan to coś, co potem wygląda zupełnie inaczej' i tego się wiernie trzymam :)

Moje 'oko w oko' z Morskim Okiem to od pierwszych odwiedzin kilka lat temu miejsce, w którym czasem 'płaczę do wewnątrz' z nadmiaru piękna wokół, park, w którym nie sposób się zgubić, więc błądzę myślami o tym 'co dalej', poprzedzieranymi świadomością, że oto nieopodal mieszkał, a może raczej bywał, Herbert. 

Od ostatniej jesieni to park rozjaśniający czarne myśli, park z brzozą w oddali, rozwidloną  w  kształt 'V',  park z najwyższymi siwymi brzozami rosnącymi parami, park płaczących wierzb wiszących nad pół zamarzniętym stawem i gromadką płynących kaczek zostawiających za sobą ślad literki V, park biegaczy ubranych zimą w ulubiony ciemnoturkusowy kolor. Miejsce magiczne, gdzie wracają słowa i słowa wychodzą w niemej konwersacji bez odpowiedzi. Wracają myśli o pierwszym dniu jesieni ale...'there is more to life than that' :) 

Dziś był parkiem mijanym przez biały osobowy samochód z krakowską rejestracją, parkiem przy którym zaparkował inny, z logo przedszkola 'Magia' na Kabatach. Park, w którym najpiękniejsze wysokie drzewa. Park w którym nawet muzyka w słuchawkach nie wiedzieć skąd mówi 'leave the past behind' w momencie, gdy mijam stojące w szeregu cztery brzozy... Natychmiastowa reakcja świata, jak zwykle doskonała i precyzyjna, niczym architektoniczne cuda spod ręki Tylmana z Gameren. 

Park 'śladami Herberta', gdzie musiał zaglądać między poszczególnymi etapami późnej emigracji. Park śladami chodzących moimi śladami, park pod znakiem 'V', do którego przywiodła mnie cicha, lecz wciąż jasna obecność przenosząc mimowolnie w czasie. Zaglądam tam często, ale nie za bardzo, by klimatu nie zmęczyć i nie przeziębić. Niech sobie mieszka w ciepłych myślach i otoczeniu kwitnących wkrótce drzew. Tam będzie mu dobrze i zielono. 

Kilka godzin później spoglądając na tablicę odjazdów ze stacji Warszawa Centralna widzę pośród pociągów 'Mazury', 'Norwid' i 'Niemcewicz', pociąg 'Morskie Oko' i już wiem, że nie ma przypadków. Są znaki. Znaki zapytania i znaki niezwykle prowadzące za rękę do tego, co jest gdzieś w nas od zawsze, ale przychodzi lekko i znienacka, jak młody, wiosenny deszcz w samo południe, małymi dawkami stanów iluminacji, gdy coś nieznanego się w nas pojawia, otwierając jakieś 'trzecie oko', by przekonać się po chwili, że drzemało uśpione w nas od zawsze.

Pomyślałam, że ten wiersz Herberta mógł być zainspirowany spacerami w okolicy parku.

Przepaść Pana Cogito

'W domu zawsze bezpiecznie 

ale zaraz za progiem 

gdy rankiem Pan Cogito 

wychodzi na spacer 

napotyka - przepaść 

nie jest to przepaść Pascala

nie jest to przepaść Dostojewskiego 

jest to przepaść na miarę Pana Cogito

dni bezdenne dni budzące grozę 

idzie za nim jak cień 

przystaje przed piekarnią

w parku przez ramię Pana Cogito

czyta z nim gazetę 

uciążliwa jak egzema

przywiązana jak pies

za płytka żeby pochłonęła

głowę ręce i nogi 

kiedyś być może

przepaść wyrośnie

przepaść dojrzeje

i będzie poważna

żeby tylko 

wiedzieć jaką pije wodę

jakim karmić ją ziarnem 

teraz 

Pan Cogito

mógłby zebrać 

parę garści piasku 

zasypać ją 

ale nie czyni tego 

więc kiedy

wraca do domu 

zostawia przepaść

za progiem 

przykrywając starannie 

kawałkiem starej materii'